Kadınlarda CYBH Taraması Ne Zaman Yapılmalıdır?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, cinsel temas yoluyla bir kişiden diğerine geçen enfeksiyonlardır. Kadınlarda CYBH'ler genellikle belirti vermeden ilerleyebilir ve tanı konmadığında ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Düzenli tarama erken tanı ve tedavi için kritik öneme sahiptir. Bu yazıda kadınlarda CYBH taramasının ne zaman ve nasıl yapılması gerektiğini detaylı şekilde ele alacağız.
CYBH Taramasının Önemi
Birçok cinsel yolla bulaşan enfeksiyon belirti vermeden yıllarca vücutta kalabilir. Klamidya ve gonore kadınlarda genellikle asemptomatiktir. Tanı konmamış enfeksiyonlar pelvik inflamatuar hastalık, kısırlık, ektopik gebelik ve kronik pelvik ağrıya neden olabilir.
Tarama, enfeksiyonların erken tespitini ve tedavisini mümkün kılar. Tedavi komplikasyonları önler ve bulaşın zincirini kırar. Partnerlerin bilgilendirilmesi ve tedavisi de bulaşı azaltır.
Klamidya ve Gonore Taraması
Klamidya en yaygın bakteriyel CYBH'dir ve kadınlarda sıklıkla belirti vermez. Gonore de sıklıkla asemptomatik seyreder. Her iki enfeksiyon da tedavi edilmezse ciddi üreme sağlığı komplikasyonlarına yol açabilir.
Yirmi beş yaş altı cinsel aktif tüm kadınlar yıllık klamidya ve gonore taramasından geçmelidir. Yirmi beş yaş üstü kadınlarda yeni veya birden fazla partner varlığında tarama önerilir.
Tarama idrar örneği veya servikal sürüntü ile yapılır. Nükleik asit amplifikasyon testleri altın standarttır. Pozitif sonuç tedavi gerektirir ve partnerler de test edilmelidir.
HIV Taraması
HIV taraması on üç ile altmış dört yaş arası tüm bireylere en az bir kez önerilir. Risk faktörleri varlığında daha sık tarama gerekir. Yeni veya birden fazla cinsel partner, tanınmış CYBH ve intravenöz ilaç kullanımı risk faktörleridir.
Gebelikte HIV taraması rutin prenatal bakımın parçasıdır. Erken tanı anneden bebeğe bulaşı önlemek için kritiktir.
Dördüncü nesil HIV testleri hem antikor hem de antijen saptayarak erken enfeksiyonu tespit edebilir.
Sifiliz Taraması
Sifiliz son yıllarda prevalansı artan bir enfeksiyondur. Gebelerde sifiliz taraması zorunludur çünkü konjenital sifiliz ciddi fetal komplikasyonlara yol açar.
Risk faktörleri olan kadınlarda sifiliz taraması önerilir. Çoklu partner, HIV enfeksiyonu ve diğer CYBH varlığı risk faktörleridir. Serolojik testler tanıda kullanılır.
Hepatit B ve C Taraması
Hepatit B aşı ile önlenebilir bir enfeksiyondur. Aşılanmamış bireylerde tarama düşünülebilir. Gebelerde hepatit B taraması rutin olarak yapılır.
Hepatit C cinsel yolla bulaşma riski düşük olsa da risk faktörleri varlığında taranmalıdır. İntravenöz ilaç kullanımı öyküsü en önemli risk faktörüdür.
HPV Taraması
Human papillomavirus servikal kanserin başlıca nedenidir. HPV taraması servikal kanser taramasının parçası olarak yapılır. Otuz yaş üstü kadınlarda HPV testi tek başına veya Pap smear ile birlikte önerilir.
Tarama aralıkları bireysel risk ve önceki sonuçlara göre belirlenir. Normal sonuçlarda beş yılda bir tarama yeterli olabilir.
Herpes Taraması
Genital herpes rutin tarama programlarında yer almaz. Belirtisi olmayan bireylerde tarama genel olarak önerilmez. Ancak herpes şüphesi olan lezyonlarda veya partner pozitifse test düşünülebilir.
Tip spesifik serolojik testler HSV-1 ve HSV-2'yi ayırt edebilir. Sonuçların yorumlanması dikkat gerektirir.
Trikomonas Taraması
Trikomonas vajinalis yaygın bir protozoan enfeksiyondur. Rutin tarama tüm kadınlara önerilmez. HIV pozitif kadınlarda yıllık tarama uygundur. Belirtiler varsa test yapılmalıdır.
Gebelikte CYBH Taraması
Gebelik sırasında CYBH taraması hem anne hem bebek sağlığı için önemlidir. İlk prenatal vizitte HIV, sifiliz, hepatit B ve gerekirse klamidya ve gonore taranmalıdır.
Yüksek riskli gebelerde üçüncü trimesterde tekrar tarama yapılabilir. Tedavi anneden bebeğe bulaşı önler.
Risk Değerlendirmesi
Tarama önerileri bireysel risk değerlendirmesine dayanır. Doktor ile cinsel geçmiş ve risk faktörleri açıkça konuşulmalıdır. Yeni partner, birden fazla partner, partner CYBH öyküsü ve kondom kullanmama risk faktörleridir.
Bazı gruplar daha yüksek risk taşır. Erkeklerle seks yapan erkeklerin kadın partnerleri, cinsel işçiler ve intravenöz ilaç kullanıcıları daha sık taranmalıdır.
Tarama Sonrası
Pozitif sonuç durumunda uygun tedavi başlanmalıdır. Klamidya ve gonore antibiyotiklerle tedavi edilir. Partnerlerin bilgilendirilmesi ve tedavisi bulaşı önlemek için gereklidir.
Tedavi sonrası kontrol testleri bazı enfeksiyonlarda önerilir. Klamidya ve gonore için üç ay sonra tekrar tarama önerilir.
Korunma
CYBH'lerden korunma taramanın tamamlayıcısıdır. Kondom kullanımı riski azaltır. HPV ve hepatit B aşıları koruma sağlar. Karşılıklı monogami ve partner sayısının sınırlandırılması riski düşürür.
Sonuç
CYBH taraması kadın sağlığının önemli bir bileşenidir. Birçok enfeksiyon belirti vermeden ilerler ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Düzenli tarama erken tanı ve tedavi şansı sunar.
Tarama önerileri yaşa, risk faktörlerine ve bireysel duruma göre değişir. Sağlık profesyoneli ile açık iletişim uygun tarama planının belirlenmesinde kritiktir. Korunma ve taramanın birlikte ele alınması optimal CYBH yönetimini sağlar.