Ciltteki Alerjik Reaksiyonlar Nasıl Tedavi Edilir?

Cilt alerjileri, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddelere karşı aşırı tepki göstermesi sonucu ortaya çıkar. Kaşıntı, kızarıklık, şişlik ve döküntüler günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir. Bu makalede ciltteki alerjik reaksiyonların türlerini, nedenlerini ve tedavi yöntemlerini kapsamlı olarak ele alacağız.

Cilt Alerjisi Nedir?

Cilt alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli maddelere (alerjenler) karşı verdiği anormal tepkinin ciltte belirtiler oluşturmasıdır. Alerjen ile temas, soluma veya yutma yoluyla gerçekleşebilir. Reaksiyon hemen veya saatler sonra ortaya çıkabilir.

Cilt, vücudun en büyük organı olarak dış çevre ile sürekli temas halindedir. Bu nedenle alerjik reaksiyonların sıkça görüldüğü bir bölgedir. Alerjiler her yaşta başlayabilir ve yaşam boyu devam edebilir.

Yaygın Cilt Alerjisi Türleri

Kontakt dermatit, cildin alerjen bir maddeyle doğrudan temasında ortaya çıkar. Alerjik kontakt dermatit, nikel, parfüm, lateks veya belirli bitkilere (sarmaşık, sumak) karşı gelişebilir. İritan kontakt dermatit ise deterjan, sabun veya asit gibi tahriş edici maddelere bağlıdır.

Atopik dermatit (egzama), kronik ve tekrarlayıcı bir cilt hastalığıdır. Genetik yatkınlık ve çevresel faktörler rol oynar. Kuru, kaşıntılı ve iltihaplı cilt alanları karakteristiktir. Genellikle çocuklukta başlar.

Ürtiker (kurdeşen), ciltte kabarık, kaşıntılı ve kırmızı plaklarla kendini gösterir. Akut ürtiker birkaç saat veya gün içinde gerilerken, kronik ürtiker 6 haftadan uzun sürer. İlaçlar, besinler ve enfeksiyonlar tetikleyici olabilir.

Anjiyoödem, derinin daha derin katmanlarındaki şişliktir. Dudaklar, göz kapakları, dil ve boğazı etkileyebilir. Ciddi vakalarda solunum yolunu tehdit edebilir ve acil müdahale gerektirir.

Cilt Alerjisi Nedenleri

Metaller arasında nikel en yaygın alerjendir. Takı, kemer tokası, saat ve gözlük çerçevelerinde bulunur. Temas bölgesinde kaşıntı, kızarıklık ve vezikül oluşumu görülür.

Kozmetik ürünler ve parfümler sık karşılaşılan alerjenlerdir. Kremler, losyonlar, makyaj malzemeleri ve sabunlar reaksiyon oluşturabilir. Koruyucu maddeler ve kokular özellikle alerjeniktir.

Lateks, tıbbi eldiven, balon ve prezervatiflerde bulunur. Sağlık çalışanlarında lateks alerjisi daha yaygındır.

Bitkiler ve doğal maddeler de alerji yapabilir. Zehirli sarmaşık, krizantem ve aloe vera bazı kişilerde reaksiyon oluşturur.

İlaçlar sistemik veya lokal reaksiyonlara neden olabilir. Antibiyotikler (penisilin), ağrı kesiciler (NSAİİ) ve lokal anestetikler yaygın suçlulardır.

Besin maddeleri cilt reaksiyonlarına yol açabilir. Fındık, deniz ürünleri, yumurta ve süt alerjileri ürtiker ve anjiyoödeme neden olabilir.

Cilt Alerjisi Belirtileri

Kaşıntı (pruritus) en yaygın ve rahatsız edici belirtidir. Hafiften şiddetliye kadar değişebilir ve uyku ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.

Kızarıklık (eritem), kan akışının artmasına bağlı olarak cildin kırmızılaşmasıdır. Yaygın veya lokalize olabilir.

Döküntüler çeşitli formlarda görülebilir. Papüller (kabarcıklar), vezikül (sıvı dolu kesecikler), plaklar ve pullanma olabilir.

Şişlik (ödem), özellikle yüz, dudak ve göz çevresinde belirgin olabilir. Anjiyoödemde derin doku şişliği görülür.

Kuruluk ve çatlamalara bağlı hassasiyet kronik vakalarda gelişir.

Tanı Yöntemleri

Detaylı öykü almak tanının temelini oluşturur. Şikayetlerin ne zaman başladığı, olası tetikleyiciler, meslek ve hobiler sorgulanır.

Yama testi (patch test), kontakt alerji tanısında kullanılır. Şüpheli alerjenler sırta yapıştırılır ve 48-72 saat sonra değerlendirilir. Reaksiyon görülen maddeler belirlenir.

Deri prick testi, IgE aracılı alerjilerde kullanılır. Alerjen damlaları cildin üzerine damlatılır ve iğne ile hafifçe batırılır. 15-20 dakikada kabarıklık oluşumu değerlendirilir.

Kan testleri (spesifik IgE), alerjene özgü antikorları ölçer. Deri testinin yapılamadığı durumlarda faydalıdır.

Tedavi Yaklaşımları

Alerjen kaçınması, tedavinin en önemli adımıdır. Tespit edilen alerjenlerle teması önlemek, reaksiyonların tekrarını engeller. Bu bazen kolay, bazen çok zor olabilir.

Topikal Tedaviler

Nemlendiriciler, cilt bariyerini onarmak ve kuruluğu azaltmak için kullanılır. Parfümsüz ve hipoalerjenik ürünler tercih edilmelidir. Günde birkaç kez uygulanabilir.

Topikal kortikosteroidler, iltihaplanmayı baskılamada etkilidir. Hafiften güçlüye kadar farklı potens seçenekleri vardır. Uzun süreli kullanımda cilt incelmesi riski nedeniyle doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus), steroid olmayan antiinflamatuvar ajanlardır. Yüz ve kıvrım bölgelerinde tercih edilir. Uzun süreli kullanıma uygundur.

Antihistaminik kremler, lokal kaşıntıyı azaltabilir ancak kontakt alerjiye neden olabileceklerinden dikkatli kullanılmalıdır.

Sistemik Tedaviler

Oral antihistaminikler, kaşıntı ve ürtiker tedavisinin temelini oluşturur. İkinci kuşak antihistaminikler (setirizin, loratadin, feksofenadin) uyuşukluk yapmadan etkili olur. Birinci kuşak antihistaminikler (difenhidramin) gece kullanımı için tercih edilebilir.

Sistemik kortikosteroidler, şiddetli veya yaygın reaksiyonlarda kısa süreli kullanılabilir. Yan etkiler nedeniyle uzun süreli kullanımdan kaçınılır.

İmmünosupresif ilaçlar, ciddi atopik dermatit gibi durumlarda düşünülebilir. Siklosporin, metotreksat ve azatioprin örnekleridir.

Biyolojik ajanlar, yeni nesil tedavi seçenekleridir. Dupilumab, orta-şiddetli atopik dermatitte kullanılan bir biyolojik ilaçtır.

Anafilaksi Yönetimi

Anafilaksi, hayatı tehdit eden ciddi bir alerjik reaksiyondur. Yaygın ürtiker, anjiyoödem, nefes darlığı ve tansiyon düşüklüğü ile karakterizedir.

Epinefrin (adrenalin) enjeksiyonu ilk tedavidir. Alerjisi olan kişiler yanlarında otomatik enjektör taşımalıdır. Hemen acil servise başvurulmalıdır.

Önleme ve Yaşam Tarzı

Bilinen alerjenlerden kaçınmak temel önlemdir. Ürün etiketlerini okumak, içerik listelerini kontrol etmek önemlidir.

Cilt bakım rutini oluşturulmalıdır. Ilık su ile banyo, hafif temizleyiciler ve düzenli nemlendirme cilt bariyerini korur.

Tıbbi uyarı bilekliği taşımak, ciddi alerjisi olan kişiler için hayat kurtarıcı olabilir.

Sonuç

Ciltteki alerjik reaksiyonlar, doğru tanı ve tedavi ile başarıyla yönetilebilir. Tetikleyici alerjenlerin belirlenmesi ve bunlardan kaçınılması, tedavinin temelidir. Topikal ve sistemik tedaviler belirtileri kontrol altına alır. Ciddi alerjisi olan kişilerin acil durum planı olmalıdır. Dermatoloji veya alerji uzmanı değerlendirmesi, kronik veya şiddetli vakalarda önerilir.